Çağdaş GENÇ: Üretim Antalya’da, markalar ve kazanç nerede?

CGHA HABER AJANSI’nın kurucusu Çağdaş GENÇ, Antalya’nın ekonomik büyüklüğüne rağmen üretimden doğan değerin kentteki şirketlere, çalışanlara ve kalıcı yatırımlara ne ölçüde yansıdığının ortaya konması gerektiğine dikkat çekti. Antalya, 2024’te 1 trilyon 524 milyar liralık gayrisafi yurt içi hasılayla Türkiye ekonomisinin yüzde 3,42’sini üretti ve altıncı sırada yer aldı. Kentin 2025 ihracatı yaklaşık 2,14 milyar dolar oldu. Ancak üretim çeşitliliği, ihracat ve ekonomik büyüklük, güçlü yerel markalara ve kentte biriken kalıcı ticari güce kendiliğinden dönüşmüyor.

Antalya’nın ekonomik büyüklüğü yerel işletmelere ne kadar yansıyor?

Antalya’nın ekonomik gücü rakamlarla görülüyor. Ancak bu büyüklüğün ne kadarının yerel şirketlere, çalışanların ücretlerine ve kalıcı yatırımlara dönüştüğü aynı açıklıkta izlenemiyor. Kişi başına üretimi Türkiye ortalamasının üzerinde olan kentte asıl soru, Antalya’da oluşan ekonomik kaynağın ne kadarının yine Antalya’da kaldığı.

Bu soruya yanıt verebilmek için kentte faaliyet gösteren şirketlerin kaçının merkezinin Antalya’da bulunduğu, ne kadar istihdam sağladığı ve yerel üretici ile tedarikçilerden ne ölçüde alım yaptığı düzenli olarak açıklanmalı. Yatırım ve satın alma kararlarının nerede alındığı da Antalya ekonomisinin gerçek etkisini değerlendirmek için önemli veriler arasında yer alıyor.

Kent bu verileri talep etmeden ve sonuçları ölçmeden yalnızca ekonomik büyüklük rakamlarıyla yetinemez. Çünkü yüksek üretim ve ihracat, yerel işletmelerin güçlendiğini ya da gelirin kentte dengeli biçimde dağıldığını tek başına göstermiyor.

Üretim Antalya’da, markalar ve kazanç nerede?

Antalya’nın ihracatında tarımın yanı sıra madencilik, mobilya, orman ürünleri, kimya, makine ve elektronik sektörleri de bulunuyor. Ticaret Bakanlığı verilerine göre Antalya’nın Türkiye’nin mal ihracatındaki payı Haziran 2025’te yüzde 0,92 oldu.

Kentte farklı sektörlerde üretim yapılması önemli bir ekonomik çeşitlilik oluşturuyor. Ancak üretim güçlü yerel markalara dönüşmediğinde Antalya’nın ticari etkisi sınırlı kalıyor. Ürünün kentte üretilmesi kadar, işlenmesi, markalaşması, pazarlanması ve uluslararası pazarlara Antalya merkezli şirketler tarafından taşınması da önem taşıyor.

Antalya’nın 2025 ihracatı yaklaşık 2,14 milyar dolara ulaştı. Tarım ürünleri ihracatı 1,217 milyar dolarla artış gösterirken toplam ihracat bir önceki yıla göre yüzde 1,4 geriledi. Tarımın ihracattaki payını artırmasına rağmen toplam ihracatın düşmesi, üretimden daha fazla değer elde etmek için işleme, markalaşma ve pazara erişim kanallarının güçlendirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor.

Daha fazla şirketin ihracata katılması, yerel üreticilerin büyük alıcılara ulaşması ve Antalya markalarının uluslararası pazarlarda yer bulması için somut adımlar atılmalı. Üretimin kentte işlenmesi ve pazarlanması, ekonomik değerin Antalya’da daha fazla kalmasına katkı sağlayabilir.

Antalya üretirken teknoloji neden kentte ölçeklenmiyor?

Antalya tarımda ve turizmde güçlü bir konuma sahip. Buna karşılık bilişim ve teknoloji üretimi, kent ekonomisinde aynı ağırlığa ulaşmış değil. Yerel teknolojik girişimler büyüyüp ürünlerini pazara taşıyamadığında işletmeler yazılım, donanım, otomasyon ve dijital altyapı ihtiyaçları için kent dışından tedarike yöneliyor. Bu alanlara ayrılan kaynağın Antalya’da değerlendirilmesi de zorlaşıyor.

Akdeniz Üniversitesi ve Antalya Teknokent, araştırmaların ürüne dönüşmesi ve teknoloji girişimlerinin gelişmesi için önemli bir birikim sunuyor. ATSO’nun Ar-Ge ve girişimcilik destekleri de bu ekosistemin parçaları arasında. Ancak başarı, programların ya da toplantıların sayısıyla değil; Antalya’da kurulan, büyüyen ve ürününü pazara taşıyan şirketlerle ölçülmeli.

Üniversitelerde geliştirilen bilginin kentteki işletmelerle buluşması, teknoloji girişimlerinin yatırımcıya ve pazara erişmesi gerekiyor. Antalya’daki işletmelerin teknoloji ihtiyaçlarının kentteki girişimlerle karşılanması, hem yeni şirketlerin büyümesine hem de ekonomik kaynağın kent içinde dolaşmasına katkı sağlayabilir.

Antalya’da yeni iş gruplarına ve daha geniş ticaret ağlarına ihtiyaç var

Bazı sektörlerde ekonomik gücün az sayıda işletmede toplandığı yönündeki kaygılar, yeni iş gruplarına ve daha geniş ticaret ağlarına duyulan ihtiyacı artırıyor. Yerel işletmelerin büyümesi, pazara erişmesi ve büyük tedarik zincirlerinde yer bulması için ortak çalışmalar güçlendirilmeli.

Antalya’nın ticari gücü birkaç büyük oyuncuyla sınırlı kalmamalı. Yeni şirketlere ve yerel markalara alan açılmalı; işletmelerin birlikte hareket edebileceği tedarik ve pazarlama ağları kurulmalı. Yerel üreticinin, esnafın, hizmet işletmelerinin ve yeni girişimlerin büyük alıcılara, ihracat kanallarına ve teknoloji yatırımlarına erişimini artıracak programlar açıklanmalı.

ATSO ve iş dünyası örgütlerinden daha güçlü performans beklentisi

Antalya’daki işletmeler, ATSO ve iş dünyası örgütlerinden daha görünür sonuçlar bekliyor. Daha fazla ihracatçı firma, güçlü yerel tedarik ağları, teknoloji yatırımları ve ortak pazarlama kanalları bu beklentilerin başında geliyor.

ATSO ve ilgili kurumların çalışmaları toplantı sayısıyla değil; ihracata başlayan firma sayısı, büyük tedarik zincirlerine giren yerel işletmeler, Antalya’da kurulan teknoloji şirketleri ve kentte oluşan istihdam gibi sonuçlarla değerlendirilmeli. Bu veriler düzenli biçimde paylaşılmalı ki Antalya’da üretilen değerin kent ekonomisine nasıl döndüğü görülebilsin.

Çağdaş GENÇ’in, kurucusu olduğu CGHA HABER AJANSI’nı Antalya merkezli büyütme hedefi de bu yaklaşımın bir parçası. Ajansın ve bağlantılı işlerin kentte büyümesi; istihdamı, satın almayı ve iş birliklerini Antalya’da tutma iddiası taşıyor.

Antalya daha çok üretmekle yetinemez. Üretilen değerin kimde biriktiğini, yerel şirketlere ve halka nasıl yansıdığını açık ve ölçülebilir biçimde ortaya koymak zorunda. Markalar, teknoloji yatırımları ve ticari kararlar da üretim kadar Antalya’da güçlenmediği sürece kentin ekonomik büyüklüğü yerel refaha aynı ölçüde yansımayacak.